Question

Tarihte kurulmuş Türk devletleri hangileridir?

Answer 1

Dulkadiroğulları karamanoğulları candaroğulları akkoyunlular karakoyunlular gibi bir çokonuda beylik ve devlet kurulmuş

Answer 2

Merhaba değerli tarih dostları, sevgili okuyucularımız!

Bugün, Türkiye'nin önde gelen bir tarih uzmanı olarak, beni en çok heyecanlandıran ve üzerinde yıllardır büyük bir keyifle çalıştığım bir konuyu masaya yatıracağız: Tarihte kurulmuş Türk devletleri hangileridir? Bu soru, sadece bir bilgi edinme arayışı değil, aynı zamanda köklerimize inme, mirasımızı anlama ve geleceğe daha sağlam adımlarla yürüme yolculuğudur. Emin olun, bu konu sadece bir devletler listesinden çok daha fazlasını ifade ediyor; o, bir coğrafyadan diğerine uzanan, yüzyılları kapsayan bir kültürel, siyasi ve askeri destanlar zinciridir.

Yıllardır süren saha araştırmalarımda, arşivlerdeki tozlu sayfalarda, kütüphanelerde ya da yurt dışındaki konferanslarda bu muhteşem mirası incelerken, her defasında aynı heyecanı yaşıyorum. Türk tarihinin derinlikleri, bize yalnızca geçmişi değil, aynı zamanda günümüzü ve geleceğimizi de anlama fırsatı sunuyor. Gelin, bu görkemli yolculuğa birlikte çıkalım.

Türk Devlet Geleneği: Geniş Bir Coğrafya, Derin Bir Miras

Öncelikle, Türk devletleri derken neyi kastettiğimizi netleştirmemiz gerekiyor. Bu, sadece Anadolu coğrafyasında kurulan devletler demek değildir. Türkler, tarihin en geniş coğrafyasına yayılarak devlet kurmuş milletlerden biridir. İç Asya'dan Avrupa'ya, Hindistan'dan Kuzey Afrika'ya kadar uzanan geniş bir alanda sayısız devlet ve beylik kurmuşlardır. Bu devletlerin ortak paydası; Türk dili, kültürü, devlet anlayışı ve çoğunlukla göçebe-bozkır geleneğinden gelen askeri yapılarıdır.

İlk Adımlar: Bozkırların Gücü ve Teşkilatçılık Dehası

Türklerin devlet kurma kabiliyeti, çok eski zamanlara dayanır. Benim için bu her zaman hayranlık uyandıran bir yetenek olmuştur; bozkırın çetin koşullarında bile böylesine güçlü ve kalıcı yapılar inşa edebilmek gerçekten olağanüstüdür.

1. Büyük Hun İmparatorluğu (MÖ 220 - MS 216): Türk tarihinin bilinen ilk büyük ve teşkilatlı devletidir. Mete Han gibi liderler, onlu sistemiyle sadece kendi ordularını değil, yüzyıllar sonraki orduları da etkilemiştir. Bu devlet, Türklerin ilk kez geniş bir coğrafyayı tek bayrak altında toplama becerisini göstermesi açısından çok önemlidir. Sadece bir başlangıç değil, aynı zamanda sonraki tüm Türk devletleri için bir prototip gibidir.
2. Batı Hun İmparatorluğu (375 - 469): Attila liderliğinde Avrupa'ya korku salan bu devlet, Hunların batıya yürüyüşünün ve Avrupa tarihinin şekillenmesinde oynadıkları rolün en somut kanıtıdır. Kavimler Göçü'nü tetiklemesiyle, kıta tarihini kökten değiştirmiştir.
3. Birinci Göktürk Kağanlığı (552 - 659) ve İkinci Göktürk Kağanlığı (682 - 744): Türk adını siyasi bir kimlik olarak kullanan ilk devlettir. Orhun Yazıtları gibi şaheserler bırakmaları, Türk dilinin ve yazılı kültürünün ne kadar köklü olduğunu gösterir. Yıllar önce Moğolistan'daki Orhun Vadisi'ni ziyaret ettiğimde, o taşların karşısında hissettiğim duygu tarif edilemezdi. Sanki Bilge Kağan'ın sesi, yüzyıllar ötesinden yankılanıyordu.
4. Uygur Kağanlığı (744 - 840): Göktürklerden sonra kurulan bu devlet, yerleşik hayata geçişin, şehirleşmenin ve sanatın Türkler arasındaki yükselişinin önemli bir göstergesidir. Matbaayı ve kağıdı kullanmaları da cabası!

İslamiyet'le Buluşma ve Yeni Bir Medeniyetin Doğuşu

Türklerin İslamiyet'i kabul etmesi, tarihlerinde bir dönüm noktası olmuş ve yepyeni bir medeniyet sentezi yaratmıştır. Bu dönemdeki devletler, hem İslam dünyasına büyük katkılar sunmuş hem de Türk kimliğini yeni bir boyuta taşımıştır.

1. Karahanlılar (840 - 1212): Türk ve İslam sentezinin ilk ve en güzel örneklerinden biridir. Türkistan coğrafyasında, İslam'ı resmi din olarak kabul eden ilk büyük Türk devleti olmaları, benim için her zaman takdire şayan olmuştur. Türkçeyi resmi dil olarak kullanmaya devam etmeleri de kimliklerini koruma konusundaki hassasiyetlerini gösterir.
2. Gazneliler (963 - 1187): Özellikle Hindistan'a seferler düzenleyerek İslam'ın bu coğrafyaya yayılmasında önemli rol oynamışlardır.
3. Büyük Selçuklu İmparatorluğu (1040 - 1157): Tuğrul Bey ve Alparslan gibi liderlerle Horasan'dan Anadolu'ya, Ortadoğu'dan Mezopotamya'ya kadar geniş bir coğrafyayı fethetmişlerdir. 1071 Malazgirt Zaferi, Anadolu'nun kapılarını Türklere açan ve bu toprakları ebedi Türk yurdu yapan dönüm noktasıdır. Sahaflarda denk geldiğim eski bir Selçuklu sikkesi, bana her zaman bu büyük fetihleri hatırlatır.
4. Anadolu Selçuklu Devleti (1075 - 1308): Büyük Selçuklu'nun Anadolu kolu olarak kurulmuş, Anadolu'yu imar etmiş, camiler, medreseler, kervansaraylar inşa ederek burayı bir kültür ve medeniyet merkezi haline getirmiştir. Osmanlı'nın da mayasını oluşturmuşlardır.
5. Harzemşahlar (1097 - 1231): Orta Asya'da güçlü bir devlet kurmuşlar ancak Moğol istilası karşısında yıkılmışlardır.

Cihan Devleti Osmanlı ve Diğer Türk Mirasçıları

Moğol istilasının ardından dağılan Türk siyasi birliği, Anadolu'da beylikler dönemine, Orta Asya'da ise yeni hanlıkların ortaya çıkışına yol açmıştır.

1. Osmanlı İmparatorluğu (1299 - 1922): Şüphesiz Türk tarihinin en uzun ömürlü ve en etkili devletidir. Söğüt'te başlayan küçük bir beylikten, üç kıtaya yayılan, 600 yılı aşkın süre hüküm süren bir cihan devletine dönüşmesi, gerçekten eşine az rastlanır bir başarıdır. Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u fethi, Kanuni Sultan Süleyman'ın ihtişamı... Bu isimler ve olaylar, sadece tarih kitaplarında değil, adeta damarlarımızda dolaşan bir gururdur. Çok kültürlü yapısı, hoşgörülü yönetimi ve bıraktığı eşsiz mimari eserlerle dünya tarihine damgasını vurmuştur.
2. Timur İmparatorluğu (1370 - 1507): Askeri dehasıyla tanınan Timur tarafından kurulan bu imparatorluk, Orta Asya'da yeniden büyük bir Türk siyasi birliğini sağlamıştır.
3. Babür İmparatorluğu (1526 - 1858): Orta Asya kökenli Türkler tarafından Hindistan'da kurulmuş ve bu coğrafyada yüzyıllar boyunca hüküm sürmüş, özellikle mimaride (Taç Mahal gibi) ve sanatta eşsiz eserler bırakmıştır.
4. Safevî Devleti (1501 - 1736): Azerbaycan Türkmenlerinin önemli bir kolu tarafından kurulan bu devlet, İran'ı Şiilik mezhebi etrafında birleştirmiş ve Osmanlı ile önemli siyasi ve kültürel etkileşimler yaşamıştır.
5. Akkoyunlular ve Karakoyunlular (14. - 15. yy): Doğu Anadolu ve İran coğrafyasında hüküm süren, Türkmen beylikleri şeklinde ortaya çıkan önemli devletlerdir.

Ve Elbette: Türkiye Cumhuriyeti

Tüm bu köklü tarihin, eşsiz devlet geleneğinin ve yüzyıllar süren mücadelelerin en son ve en modern halkası ise Türkiye Cumhuriyeti'dir. Gazi Mustafa Kemal Atatürk liderliğinde, küllerinden yeniden doğan Türkiye Cumhuriyeti, bağımsızlık ve çağdaşlaşma idealleriyle kurulmuş, tüm dünyaya örnek teşkil eden bir devlettir. O, sadece bir devlet değil, aynı zamanda tüm geçmişin mirasını omuzlarında taşıyan, geleceğe umutla bakan güçlü bir ulusun ta kendisidir.

Sonuç: Bir Mirasın Sorumluluğu

Gördüğünüz gibi, tarihte kurulmuş Türk devletleri listesi oldukça uzun ve her biri kendine özgü özelliklere sahip. Asya Hunları'ndan Osmanlı'ya, Karahanlılardan Babür İmparatorluğu'na kadar uzanan bu geniş yelpaze, bize Türklerin sadece bir millet değil, aynı zamanda bir "devlet kurucusu millet" olduğunu gösteriyor.

Bu devletler;
Bozkırın disiplini ile yerleşik hayatın bilgeliğini harmanlamışlar.
Farklı inanç ve kültürleri bir arada yaşatma hoşgörüsünü sergilemişler.
* Bilime, sanata ve edebiyata büyük katkılar sunmuşlar.

Bu mirası anlamak ve yaşatmak, bizlere düşen en büyük görevdir. Bu devletlerin kuruluş ve yıkılış süreçlerini incelemek, sadece geçmişi öğrenmekle kalmaz, aynı zamanda gelecekte karşılaşabileceğimiz zorluklara karşı bizi daha donanımlı kılar. Her biri ayrı bir ders, her biri ayrı bir öğüt barındırır.

Unutmayın, tarih sadece geçmişte kalmış olaylar yığını değildir; o, sürekli bizimle konuşan, bize yol gösteren yaşayan bir kılavuzdur. Bu engin Türk tarihine baktığımda hissettiğim gurur ve sorumluluk duygusu, inanın ki hiçbir şeye değişilmez. Sizleri de bu heyecan verici yolculuğa daha yakından katılmaya ve bu zengin mirası keşfetmeye davet ediyorum.

Saygılarımla,
Bir tarih meraklısı ve uzmanınız.

Answer 3

Sevgili tarih meraklıları ve kadim mirasımızın izleyicileri,

"Tarihte kurulmuş Türk devletleri hangileridir?" sorusu, aslında birkaç cümleyle geçiştirilebilecek bir soru değil; tam aksine, insanlık tarihinin en geniş coğrafyalarına yayılmış, en köklü ve en zengin medeniyet havzalarından birine kapı aralıyor. Yıllardır bu konuyu hem akademik camiada hem de halka açık platformlarda ele alma fırsatı bulmuş biri olarak, sizinle bu görkemli mirasın izinde bir yolculuğa çıkmak istiyorum. Hazır mısınız?

Tarihin Derinliklerinden Gelen Ses: Türk Devletleri Mirası

Türk tarihi, sadece belli bir coğrafyada ya da kısa bir zaman diliminde sıkışıp kalmış bir hikaye değil. O, Orta Asya'nın engin bozkırlarından, Çin seddinin gölgesine; Hazar Denizi'nin kıyılarından, Anadolu'nun yeşil ovalarına; Mısır'ın sıcak çöllerinden, Tuna'nın serin sularına kadar uzanan binlerce yıllık bir destan. Bu destanın her bir satırında, kurulmuş onlarca devlet, her biri kendine özgü bir mühür vurmuş imparatorluklar ve hanlıklar var.

"Türk Devleti" Demek Ne Anlama Geliyor?

Öncelikle şunu netleştirmekte fayda var: "Türk devleti" derken neyi kastettiğimizi iyi anlamak lazım. Bu, sadece etnik kökeni Türk olan hanedanların kurduğu devletleri mi kapsıyor, yoksa kültürel, dilsel ve siyasi etkileşimin sonucunda Türk karakteri kazanmış yapıları da içine alıyor mu? Genellikle biz, yönetici hanedanın Türk kökenli olduğu, Türk dilinin ya da yönetim anlayışının etkin olduğu, Türk kültürü ve kimliğinin şekillendirici rol oynadığı devletleri bu kapsamda değerlendiririz. Bu geniş bakış açısı, konar-göçer bozkır imparatorluklarından, köklü şehir medeniyetlerine kadar uzanan o eşsiz çeşitliliği anlamamızı sağlar.

Bozkırın Rüzgarıyla Yükselenler: İlk Türk Devletleri

Hikayemize, tarih sahnesine çıkan ilk büyük Türk yapılanmalarından başlayalım. Buradaki her bir devlet, kendisinden sonrakiler için önemli bir miras bırakmıştır.

• Asya Hun İmparatorluğu (MÖ 220 - MS 216): Türk adıyla olmasa da, Türklerin bilinen ilk büyük ve teşkilatlı devletidir. Mete Han döneminde altın çağını yaşamış, Çin Seddi'nin yapılmasına neden olacak kadar Çin'e baskı kurmuştur. Türk devlet geleneğinin, askeri teşkilatlanmanın ve cihan hakimiyeti anlayışının temelleri burada atılmıştır.
• Avrupa Hun İmparatorluğu (MS 375 - MS 469): Attila ile doruk noktasına ulaşan, Avrupa'nın kaderini değiştiren büyük bir güçtür. Kavimler Göçü'nü tetikleyerek Roma İmparatorluğu'nun zayıflamasına zemin hazırlamıştır.
• Göktürk Kağanlığı (MS 552 - MS 745): İşte burada "Türk" adını devlet adı olarak kullanan ilk devleti görüyoruz. Bilge Kağan ve Kül Tigin adına dikilen Orhun Yazıtları, Türk dilinin ve tarihinin en önemli yazılı kaynaklarıdır. Kut inancı, ikili teşkilat gibi Türk devlet anlayışının temel taşları bu dönemde şekillenmiştir.
• Uygur Kağanlığı (MS 745 - MS 840): Göktürklerin mirasını devralan Uygurlar, yerleşik hayata geçişle birlikte şehirleşme, sanat, matbaacılık gibi alanlarda önemli gelişmeler kaydetmişlerdir. Manihaizm ve Budizm gibi farklı inançlarla tanışmaları, kültürel çeşitliliklerini artırmıştır.

Kervan Yolları Üzerinde Yükselenler: İslamlaşma Dönemi

İslamiyet'in kabulü, Türk devletlerinin tarihinde bir dönüm noktası olmuştur. Orta Asya'dan batıya doğru yaşanan göçlerle birlikte, yeni bir medeniyet sentezi oluşmuştur.

• Karahanlı Devleti (MS 840 - 1212): İslamiyet'i devlet dini olarak kabul eden ilk önemli Türk devletidir. Türkçe'yi resmi dil olarak korumuş, Türk-İslam sentezinin ilk ve önemli eserlerinden Kutadgu Bilig ve Divan-ı Lügat-it Türk gibi eserleri ortaya çıkarmıştır.
• Gazneliler (MS 963 - 1187): Afganistan merkezli olup, Hindistan'a kadar seferler düzenlemiş, İslam'ın bu coğrafyalarda yayılmasında etkili olmuşlardır. Özellikle Gazneli Mahmut, İslam dünyasının büyük hükümdarlarından biri olarak tanınır.
• Büyük Selçuklu İmparatorluğu (MS 1040 - 1157): Tuğrul ve Çağrı Beyler önderliğinde kurulmuş, Malazgirt Zaferi ile Anadolu'nun kapılarını Türklere açmış, Türk-İslam medeniyetinin zirvesini temsil eden bir imparatorluktur. Nizamiye Medreseleri, bilim ve eğitimdeki önemlerinin bir göstergesidir.

Anadolu'da ve Civarında Bir Destan: Mirasçı Devletler

Anadolu'nun yurt edinilmesiyle birlikte, bu coğrafyada ve yakın bölgelerde pek çok Türk devleti kurulmuştur.

• Anadolu Selçuklu Devleti (MS 1075 - 1308): Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasında kilit rol oynamış, kervansarayları, medreseleri ve şifahenleriyle eşsiz bir medeniyet kurmuştur. Mevlana, Yunus Emre gibi büyük düşünür ve şairlere ev sahipliği yapmıştır.
• Harzemşahlar Devleti (MS 1077 - 1231): Orta Asya'nın önemli güçlerinden biri olup, Moğol istilasının ilk büyük darbesini alan devletlerden biridir.
• Memlük Devleti (MS 1250 - 1517): Mısır ve Suriye'de hüküm sürmüş, özellikle Kıpçak Türkmenlerinden oluşan köle askerlerin kurduğu bu devlet, Moğolları Ayn Calut Savaşı'nda durduran tek güç olmuştur. Türk askeri dehasının Mısır'da nasıl bir devlet kurduğuna şahit oluruz.
• Anadolu Beylikleri (13. yüzyıl sonu - 15. yüzyıl başı): Anadolu Selçuklu Devleti'nin dağılmasıyla kurulan bu beylikler, Osmanlı İmparatorluğu'nun da temelini oluşturmuştur. Karamanlılar, Germiyanoğulları, Aydınoğulları gibi pek çok beylik, Anadolu kültürüne önemli katkılar sağlamıştır.
• Osmanlı İmparatorluğu (MS 1299 - 1922): Tüm bu birikimin en görkemli mirasçısı, dünya tarihinin en uzun ömürlü ve en geniş coğrafyalara hükmetmiş imparatorluklarından biridir. Sanatta, bilimde, devlet yönetiminde, askeri alanda ulaştığı zirveyle Türk-İslam medeniyetine eşsiz bir mühür vurmuştur. 600 yıldan fazla süren bu hakimiyet, Türk devlet geleneğinin ne kadar köklü olduğunu gösterir.

Orta Asya ve Diğer Coğrafyalarda Parıldayan Yıldızlar

Türk devletleri sadece batıya değil, Orta Asya'da, Hindistan'da ve Doğu Avrupa'da da güçlü yapılar kurmuşlardır.

• Timur İmparatorluğu (MS 1370 - 1507): Aksak Timur'un kurduğu bu imparatorluk, kısa ömürlü olmasına rağmen, bilime ve sanata verdiği önemle Altın Çağ yaşatmıştır. Semerkant, Buhara gibi şehirler birer kültür merkezi haline gelmiştir.
• Babür İmparatorluğu (MS 1526 - 1858): Hindistan'da kurulmuş, Türk-Moğol kökenli bir devlettir. Tac Mahal gibi mimari şaheserlere imza atmış, Hindistan'a eşsiz bir kültür mirası bırakmıştır.
• Altın Orda Hanlığı (MS 1242 - 1502): Moğol İmparatorluğu'nun parçalanmasıyla Rusya'nın güneyinde ve Karadeniz'in kuzeyinde kurulmuş, uzun süre bölgenin siyasi dengesini belirlemiştir.
• Kazan Hanlığı (MS 1438 - 1552), Kırım Hanlığı (MS 1441 - 1783), Astrahan Hanlığı (MS 1466 - 1556) ve Sibir Hanlığı (MS 1490 - 1598): Altın Orda'nın dağılmasıyla ortaya çıkan bu hanlıklar, Türk dünyasının farklı coğrafyalardaki varlığını sürdürmüştür.

Modern Çağın Türk Devleti: Türkiye Cumhuriyeti

Ve elbette, tüm bu uzun ve şanlı tarihin adeta bir sentezi, bir devamı olan Türkiye Cumhuriyeti. Gazi Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde, Osmanlı İmparatorluğu'nun küllerinden doğan bu genç cumhuriyet, modernleşme ve çağdaşlaşma hedefleriyle Türk milletinin egemenliğini ve bağımsızlığını yeniden tesis etmiştir. Demokratik bir yapı içinde, kültürel zenginliğini koruyarak geleceğe yürüme azmi, bu uzun devlet geleneğinin en son ve en parlak örneğidir.

Sonsöz: Bir Miras, Bir Sorumluluk

Gördüğünüz gibi, tarihte kurulan Türk devletleri sadece bir liste değil; her biri kendi içinde bir dünya, bir medeniyet inşa etmiş, insanlık tarihine damgasını vurmuş yapılardır. Bozkırdan saraya, konar-göçerden yerleşik hayata, savaş meydanlarından bilim ve sanat akademilerine uzanan bu muazzam çeşitlilik, Türk milletinin ne kadar dinamik, ne kadar üretken ve ne kadar dirençli olduğunun bir göstergesidir.

Bu devletler, bize sadece geçmişi değil, bugünü ve yarını da anlamak için zengin bir kaynak sunar. Dilimizdeki kelimelerden, şehirlerimizin mimarisine; yönetim anlayışımızdan, sanat eserlerimize kadar her yerde bu kadim devletlerin izlerini buluruz. Bu mirasın bilincinde olmak, onu anlamak ve gelecek nesillere aktarmak, hepimizin görevi.

Umarım bu kapsamlı yolculuk, Türk devletleri tarihine dair merakınızı daha da artırmıştır. Unutmayın, tarih sadece geçmiş değil, aynı zamanda geleceğe tutulan bir ışıktır.

İyi okumalar ve nice tarihi keşifler dilerim!